Rodzina Grunwaldów

Rodzina Grunwaldów należy do najważniejszych rodzin związanych z dziejami rządowej osady młynarskiej w Brodowych Łąkach. Zachowane źródła wskazują na obecność osób noszących to nazwisko (występujące również w formie Grątwalt) od początku XIX do połowy XX wieku. Najstarsza wzmianka pochodzi z 1815 roku i dotyczy Michała Grątwalta (Grunwalda) oraz jego żony Elżbiety z Frydrychów. W 1886 roku odnotowano śmierć Karola Grunwalda, dzierżawcy majątku w Brodowych Łąkach, którym była najprawdopodobniej dawna rządowa osada młynarska. Na początku XX wieku właścicielem młyna i papierni był Rudolf Gottlieb Grunwald, a po nim zakład prowadził jego syn Oskar, którego rodzina mieszkała w Brodowych Łąkach jeszcze w okresie międzywojennym. Zachowane księgi metrykalne pozwalają prześledzić losy kilku pokoleń tej rodziny.

Nazwisko Grunwald oraz imiona takie jak Rudolf Gottlieb, Oskar czy Ernestyna Natalia, a także wyznanie ewangelicko-augsburskie wskazują, że rodzina miała najprawdopodobniej pochodzenie pruskie. Nie było to zjawisko wyjątkowe. W XIX wieku właścicielami, dzierżawcami lub zarządcami młynów, papierni, tartaków i innych zakładów przemysłowych na Kurpiach często zostawali specjaliści przybyli z Prus, dysponujący odpowiednimi kwalifikacjami technicznymi i doświadczeniem w prowadzeniu tego typu przedsiębiorstw. W ten sam nurt wpisują się wcześniejsi właściciele papierni – rodzina Sztinsów.

Nie zachowały się źródła pozwalające jednoznacznie ustalić pokrewieństwo pomiędzy Michałem, Karolem i Rudolfem Grunwaldami. Można jednak postawić ostrożną hipotezę, że wywodzili się oni ze wspólnego rodu. Przemawia za tym rzadkość nazwiska, jego obecność w Brodowych Łąkach przez ponad sto lat oraz związek kolejnych przedstawicieli rodziny z tym samym zespołem gospodarczym – rządową osadą młynarską.

Szczególną wartość dla badań nad dziejami rodziny ma relacja Anny Grunwald z domu Rauckiej, żony Oskara Grunwalda, zapisana przez Jadwigę Siniarską-Czaplicką (Znaki wodne papierni Mazowsza 1750-1850. Łódź, 1960). Jest to jedno z nielicznych zachowanych świadectw wspomnieniowych odnoszących się do życia rodziny Grunwaldów oraz funkcjonowania młyna i papierni w Brodowych Łąkach. 

W pamięci mieszkańców Zawad, gdzie znajduje się grób Oskara Grunwalda, zachowała się relacja, według której miał on popełnić samobójstwo na wieść o klęsce wojsk niemieckich pod Stalingradem. Przekaz ten pozostaje w sprzeczności z datą śmierci wyrytą na nagrobku – grudniem 1941 roku – przypadającą na ponad rok przed bitwą stalingradzką. Nie można wykluczyć, że przekaz odnosił się do załamania niemieckiej ofensywy pod Moskwą w grudniu 1941 roku, które oznaczało fiasko planu wojny błyskawicznej na froncie wschodnim. Wobec braku źródeł potwierdzających okoliczności śmierci Oskara Grunwalda przekaz ten należy traktować jako element pamięci lokalnej, a nie jako ustalony fakt.

? Grunwald

│

├───────────────────────────────────────────────────────────────────────

│

├── Michał Grątwalt [Grunwald]

│   ur. ok. 1765

│   ∞ Elżbieta z d. Frydrych

│      ur. ok. 1775

│   │

│   └── Elżbieta Grątwalt (Grunwald)

│       ur. 1815

│       zm. 1815

│

├───────────────────────────────────────────────────────────────────────

│

├── Karol Grunwald

│   ur. ok. 1836–1843

│   zm. 1886

│   dzierżawca majątku Brodowe Łąki

│

│   ∞ Rozalia z d. Abramczyk

│      ur. ok. 1860

│      (w 1880 r. niezamężna)

│

│   │

│   └── Bolesław Grunwald

│       ur. 17 XI 1880

│

├───────────────────────────────────────────────────────────────────────

│

└── Rudolf Gottlieb Grunwald

    właściciel młyna i papierni

    w Brodowych Łąkach

    ∞ Ernestyna Natalia z d. Miszel

       (w źródłach także: Misztel)

    │

    ├── Apolonia Melania Grunwald

    │   ∞ Józef Marian Białowiejski

    │      ślub 1908

    │

    └── Oskar von Grunwald

        ur. 15 III 1875, Chorzele

        zm. 12 XI 1941

        ∞ 1909

           Brodowe Łąki

           Anna Raucka

           ur. 28 II 1887, Grajewo

           zm. 3 V 1961

           [rodzice Anny:

           Jan Raucki (Reucki)

           ur. ok. 1852, Turośl

           ∞ Weronika Julia z d. Golańska]

           │

           ├── Alina 

           │   1910–1910

           │

           ├── Halina Jadwiga 

           │   ok. 1911–1973

           │   ∞ Józef Majewski

           │      ślub 1928

           │

           ├── Reginald Jan Rudolf 

           │   ur. 1912

           │

           ├── Teofil Henryk 

           │   1913–1913

           │

           ├── Eugeniusz Oskar 

           │   1916–1918

           │   (jedno z bliźniąt)

           │

           ├── Jerzy Wilhelm 

           │   1916–1918

           │   (drugie z bliźniąt)

           │

           └── Eugenia Apolonia 

               1918–1941

               zmarła w szpitalu

               w Ostrołęce (23 lata)

               ∞ Józef Olender

                  ślub 1938