STAROZAKONNI

Na podstawie zachowanych akt stanu cywilnego z lat 1808–1819 można odtworzyć niewielką, lecz dobrze udokumentowaną społeczność żydowską zamieszkującą Brodowe Łąki. Tworzyło ją kilka rodzin pozostających ze sobą w bliskich relacjach pokrewieństwa i powinowactwa, utrzymujących jednocześnie liczne związki z wyznawcami judaizmu z okolicznych miejscowości. Źródła pozwalają prześledzić ich losy przez kilkanaście lat, od narodzin i małżeństw po zgony kolejnych pokoleń.

Najważniejszą postacią był Chaim Beniaminowicz, kupiec i jeden z najlepiej udokumentowanych mieszkańców Brodowych Łąk. Jego pierwszą żoną była Mendla z Jakubowiczów, po której śmierci w 1810 roku poślubił Esterę, córkę Icka ze Smolewa. Z obu małżeństw pochodziło kilkoro dzieci, z których część zmarła we wczesnym dzieciństwie. Zachowane akta pozwalają również odtworzyć najbliższą rodzinę Chaima. Jego syn Beniamin ożenił się z Billą, córką Lachmana z Dylewa, córka Leja wyszła za Herszka Gdalowicza z Lipnik, natomiast siostra Gołda poślubiła Jakuba Szajowicza z Wróblewa. Druga siostra, Hinda, była żoną Lejby Smujłowicza. Małżeństwa te pokazują, że rodziny starozakonne tworzyły rozległą sieć powiązań obejmującą Brodowe Łąki, Dylewo, Smolewo, Lipniki i Wróblewo.

Drugą wyraźnie widoczną rodzinę stanowili Chaim Lejbowicz i Hinda z Moskowiczów, których dzieci rodziły się w Brodowych Łąkach od 1812 roku. W źródłach pojawiają się także Boruch, karczmarz, oraz Izrael Jakubowicz, określony w 1819 roku jako piwowar. Wspominani są ponadto Eliasz Moskowicz, pełniący funkcję szocheta, oraz Lejzer Abramowicz i Wolf Moskowicz. Nie wszystkie wzajemne związki rodzinne można dziś ustalić, jednak powtarzające się nazwiska wskazują na istnienie niewielkiej, dobrze zintegrowanej społeczności.

Na uwagę zasługują również relacje z mieszkańcami wyznania katolickiego. W aktach bardzo często ci sami gospodarze występują jako świadkowie narodzin i zgonów dzieci żydowskich. Wśród najczęściej pojawiających się świadków znajdują się Wojciech Witka, Jakub Jurczak i Wojciech Bieniek. Świadczy to o codziennych kontaktach oraz prawdopodbnie o wzajemnym zaufaniu.

Interesujących informacji dostarcza analiza numerów domów. Większość rodzin starozakonnych koncentrowała się wokół domów oznaczonych numerami 1, 10 i przede wszystkim 11. Nie należy jednak traktować tych zapisów zbyt dosłownie. W aktach metrykalnych numeracja mogła ulegać zmianom, zawierać omyłki lub odnosić się do większego zespołu zabudowań, a nie pojedynczego domu. Dobrym przykładem jest Chaim Beniaminowicz, który w najwcześniejszych aktach związany jest z domem nr 1, natomiast od około 1811 roku konsekwentnie występuje pod numerem 11. Trudno dziś rozstrzygnąć, czy oznacza to przeprowadzkę, zmianę numeracji, rozbudowę zabudowań czy jedynie niekonsekwencję kancelarii. Podobne wątpliwości dotyczą również innych mieszkańców, dlatego numery domów należy traktować przede wszystkim jako pomoc w rekonstrukcji przestrzeni osady, a nie jako całkowicie pewne oznaczenia poszczególnych budynków.

Zachowane księgi pokazują również, że społeczność żydowska doświadczała tych samych problemów co pozostali mieszkańcy Brodowych Łąk. W rodzinach Chaima Beniaminowicza, Beniamina Chaimowicza i Lejby Smujłowicza wielokrotnie odnotowano zgony niemowląt i małych dzieci, co dobrze ilustruje wysoką śmiertelność najmłodszych na początku XIX wieku. Jednocześnie obecność osób pochodzących z Dylewa, Smolewa, Lipnik, Wróblewa, Stawisk i innych miejscowości pokazuje, że Brodowe Łąki nie były odizolowaną osadą, lecz częścią szerszej sieci rodzinnych i gospodarczych kontaktów społeczności żydowskiej północnego Mazowsza.

Rodzina Chaima Beniaminowicza

Beniamin

│

└── Chaim Beniaminowicz

    kupiec

    │

    ├── I żona:

    │   Mendla z Jakubowiczów

    │   zm. 1809

    │   │

    │   └── Dwera

    │       ur. 1809

    │       zm. 1810

    │

    ├── II żona:

    │   Estera, córka Icka

    │   ze Smolewa

    │   ślub 1810

    │   │

    │   ├── Sejna Gitla

    │   │   ur. 1811

    │   │   zm. 1812

    │   │

    │   ├── Bendet

    │   │   ur. 1813

    │   │   zm. 1813

    │   │

    │   ├── Chaja

    │   │   ur. 1814

    │   │

    │   └── Jankiel Berek

    │       ur. 1816

    │

    ├── Beniamin Chaimowicz

    │   ur. ok. 1786

    │   × 1810

    │   Billa (Beta), córka Lachmana

    │   z Dylewa

    │   │

    │   ├── Siora

    │   │   ur. 1811

    │   │   zm. 1812

    │   │

    │   ├── Mendel

    │   │   ur. 1813

    │   │

    │   └── Mendla

    │       ur. 1816

    │

    └── Leja

        ur. ok. 1795

        × 1815

        Herszek (Erszek) Gdalowicz

        z Lipnik

Rodzeństwo Chaima Beniaminowicza

Beniamin

│

├── Chaim Beniaminowicz

│   Brodowe Łąki

│

├── Gołda

│   ur. ok. 1783

│   × 1813

│   Jakub Szajowicz

│   z Wróblewa

│

└── Hinda

    ur. ok. 1787

    ×

    Lejba Smujłowicz

    │

    ├── Siora

    │   ur. ok. 1808

    │   zm. 1812

    │

    ├── Mendel

    │   ur. 1810

    │

    └── Mendla

        ur. 1813

Rodzina Chaima Lejbowicza

Lejba

│

└── Chaim Lejbowicz

    dom nr 10

    ×

    Hinda z Moskowiczów

    │

    ├── Habram (Abram)

    │   ur. 1812

    │

    └── Leia

        ur. 1816

Rodzina Borucha Jakubowicza

Boruch Jakubowicz

ur. ok. 1764

│

×

Siora z Lejbowiczów

ur. ok. 1779

│

└── Hinda Boruchówna

    │

    └── zapowiedzi 1816

        z Judką Herszkowiczem

        synem Herszka Moskowicza

        i Belli z Wolfowiczów

        z Głódek

Powiązania z rodziną Moskowiczów

MOSKOWICZOWIE

│

├── Hinda z Moskowiczów

│   × Chaim Lejbowicz

│

├── Eliasz Moskowicz

│   szochet

│   związany z Brodowymi Łąkami

│

├── Wolf Moskowicz

│   mieszkaniec Brodowych Łąk

│

├── Berek Moskowicz

│   ze Stawisk

│   zm. 1810 w Brodowych Łąkach

│

└── Herszek Moskowicz

    z Głódek

    × Bella z Wolfowiczów

    │

    └── Judka Herszkowicz

        zapowiedzi 1816

        z Hindą Boruchówną

Powiązania między miejscowościami (Smolewo – Dylewo – Lipniki – Wróblewo – Brodowe Łąki)

BRODOWE ŁĄKI

│

├── Chaim Beniaminowicz

│   │

│   ├── I żona:

│   │   Mendla z Jakubowiczów

│   │

│   ├── II żona:

│   │   Estera

│   │   │

│   │   └── córka Icka

│   │       SMOLEWO

│   │

│   ├── syn:

│   │   Beniamin

│   │   × Billa

│   │     córka Lachmana

│   │     DYLEWO

│   │

│   └── córka:

│       Leja

│       × Herszek Gdalowicz

│         LIPNIKI

│

├── Gołda

│   siostra Chaima

│   × Jakub Szajowicz

│     WRÓBLEWO

│

└── Hinda

    siostra Chaima

    × Lejba Smujłowicz

GLÓDKI

│

└── Herszek Moskowicz

    × Bella z Wolfowiczów

    │

    └── Judka Herszkowicz

        × Hinda Boruchówna

        (Brodowe Łąki)

STAWISKI

│

└── Berek Moskowicz

    zm. 1810

    w Brodowych Łąkach