STIENSS

Rodzina Stienssów

Rodzina Stienssów, zapisywana również jako Stiens, Stintz, Stinz, Sztins i Sztyns, należała do najważniejszych rodzin związanych z papiernią w Brodowych Łąkach. Jej przedstawiciele pojawiają się w źródłach od początku lat pięćdziesiątych XIX wieku, czyli z okresu, z którego pochodzą pierwsze pewne wzmianki o zakładzie. Papiernia działała w obrębie rządowej osady młynarskiej, wykorzystującej dawną infrastrukturę hydrotechniczną nad Omulwią, a jej prowadzenie wymagało sprowadzania wykwalifikowanych papierników i czeladników.

Najstarszym dokumentem wymieniającym z nazwiska osoby związane z papiernią jest akt małżeństwa Fryderyka Ludwika Stienssa i Ludwiki ze Stienssów, wdowy po Michale Grunwaldzie, zawartego w 1851 roku w ewangelickiej parafii w Przasnyszu. Świadkiem był dwudziestoośmioletni Karol Stienss, określony jako właściciel papierni w Brodowych Łąkach. Dokument potwierdza więc, że zakład działał już w 1851 roku, przed pierwszą znaną wzmianką statystyczną z roku następnego.

Fryderyk Ludwik Stienss miał 32 lata, był papiernikiem wyznania rzymskokatolickiego i mieszkał w Brodowych Łąkach. Urodził się w Konradswaldzie (Koniecwałdzie) w Prusach jako syn Jana Krzysztofa Stienssa i Ewy z Kaszubowskich, przy czym odczyt nazwiska matki nie jest całkowicie pewny. Nie należy go utożsamiać z Ludwikiem Stienssem urodzonym w 1821 roku w Radomnie.

Jego żona Ludwika, 34-letnia ewangeliczka, pochodziła z Chudka i była córką Jana i Barbary Stienssów. W Brodowych Łąkach mieszkała „przy bracie”. Mógł nim być Karol Stienss, właściciel papierni i świadek ślubu, lecz akt nie potwierdza tego wprost. Pierwszym mężem Ludwiki był Michał Grunwald, co dokumentuje związki Stienssów z rodziną obecną w Brodowych Łąkach już od początku XIX wieku i później związaną z młynem oraz papiernią.

Nie wiadomo, czy Grunwaldowie uczestniczyli bezpośrednio w sprowadzeniu Stienssów do osady. Możliwe jednak, że wcześniejsze kontakty rodzinne i zawodowe ułatwiły napływ papierników. Pochodzenie Ludwiki z Chudka, gdzie również działała papiernia, oraz Fryderyka Ludwika z Prus wskazuje na ponadlokalny charakter środowiska zawodowego, z którego rekrutowano specjalistów do Brodowych Łąk.

Małżeństwo Fryderyka Ludwika i Ludwiki poprzedziły trzy zapowiedzi ogłoszone w kościele ewangelickim w Przasnyszu. Proboszcz rzymskokatolickiej parafii pana młodego odmówił ich ogłoszenia, dlatego sporządzono osobny protokół.

Drugą dobrze udokumentowaną grupę osób noszących nazwisko Stienss tworzyła rodzina pochodząca z Radomna. Nie wiadomo jednak, czy pozostawała ona spokrewniona z wcześniej wspomnianymi Stienssami z Konradswaldu i Chudka. Jej najstarszym znanym przedstawicielem był Krzysztof Stienss, urodzony około 1790 roku, określany jako Eigenkäthner, czyli właściciel niewielkiego gospodarstwa. Jego żoną była Ewa, a wśród ich dzieci źródła wymieniają Augusta, Ludwika, Annę, Karola i Adolfa.

Ludwik Stienss, urodzony w 1821 roku w Radomnie, osiedlił się w Brodowych Łąkach i pracował jako papiernik. Jego żoną była Ludwika, wyznania ewangelickiego. W Brodowych Łąkach urodziły się ich dzieci: Malwina Marianna w 1853 roku, Gustaw Teofil w 1854 roku oraz Joanna Ludwika w 1858 roku.

Akt chrztu Gustawa Teofila ukazuje środowisko skupione wokół papierni. Występują w nim młynarz Augustyn Zalewski, papiernik Walenty Skrocki oraz Karol Stiens. W 1854 roku Ludwik został określony jako papiernik, natomiast w dokumentach z lat 1868 i 1871 występuje już jako właściciel papierni, a następnie właściciel fabryki papieru. Zmarł 5 lipca 1871 roku.

Z Brodowymi Łąkami związany był również jego młodszy brat Adolf, czeladnik papierniczy, mąż Fryderyki Fischer. W 1868 roku urodziła się ich córka Marianna Rozalia. W akcie jej urodzenia Ludwik występuje jako właściciel papierni, a Walenty Skrodzki jako czeladnik papierniczy; najprawdopodobniej był to ten sam Walenty, którego wcześniejsze dokumenty zapisywały jako Skrockiego.

Karol Stiens, syn Krzysztofa i Ewy z Radomna, mógł być tożsamy z Karolem Stienssem, właścicielem papierni wymienionym w akcie z 1851 roku. Zgadza się jego przybliżony wiek, nazwisko i związek z Brodowymi Łąkami, jednak brak informacji o rodzicach świadka nie pozwala potwierdzić tej identyfikacji.

Zachowane źródła nie pozwalają ustalić, czy wszystkie osoby noszące nazwisko Stienss, pojawiające się w Brodowych Łąkach, należały do jednej rodziny. Pochodziły z różnych miejscowości – Konradswaldu w Prusach, Chudka i Radomna – i nie można wykluczyć, że mimo wspólnego nazwiska nie łączyło ich żadne pokrewieństwo. Niezależnie od tego dokumenty pokazują, że w połowie XIX wieku osoby noszące to nazwisko odgrywały kluczową rolę w funkcjonowaniu miejscowej papierni jako papiernicy, czeladnicy i właściciele zakładu. Ich związki z Grunwaldami oraz pochodzenie z ośrodków papierniczych wskazują, że należeli do ponadlokalnego środowiska specjalistów obsługujących papiernie i inne zakłady wykorzystujące energię wodną.

Rodzina Stienssów (gałąź z Radomna)

Krzysztof (Christophor) Stienss

ur. ok. 1790, Radomno

Eigenkäthner (właściciel niewielkiego gospodarstwa)

×

Ewa NN

│

├── August Stienss

│   ur. 1812

│

├── Ludwik (Ludovicus) Stienss

│   ur. 1821 Radomno

│   zm. 5 VII 1871 Brodowe Łąki

│   papiernik → właściciel papierni

│   × Ludwika (wyzn. ewangelickiego)

│   │

│   ├── Malwina Marianna

│   │   ur. 1853

│   │   = Lamprecht

│   │   = Nowicka

│   │

│   ├── Gustaw Teofil

│   │   ur. 1854 Brodowe Łąki

│   │

│   └── Joanna Ludwika

│       ur. 1858

│

├── Anna

│   ur. 1823

│   = Patkowski

│

├── Karol Stiens

│   ur. ok. 1825

│   ?

│   prawdopodobnie tożsamy z Karolem

│   Stienssem – właścicielem papierni

│   w Brodowych Łąkach (1851)

│

└── Adolf Stienss

    ur. ok. 1827

    czeladnik papierniczy

    × Fryderyka Fischer

    │

    └── Marianna Rozalia

        ur. 1868 Brodowe Łąki

Rodzina Stienssów (linia z Konradswaldu i Chudka)

Jan Krzysztof Stienss

† przed 1851

×

Ewa z Kaszubowskich (? odczyt niepewny)

│

└── Fryderyk Ludwik Stienss

    ur. ok. 1819

    Konradswald (Koniecwałd), Prusy

    papiernik w Brodowych Łąkach

    × 1851

    Ludwika ze Stienssów

    wdowa po Michale Grunwaldzie

    ur. ok. 1817

    Chudek

Rodzina Ludwiki:

Jan Stienss

† przed 1851

×

Barbara NN

│

└── Ludwika Stienss

    ur. ok. 1817

    Chudek

    I mąż:

        Michał Grunwald

    II mąż (1851):

        Fryderyk Ludwik Stienss

Hipotetyczne powiązania (nieudowodnione)

? STIENSS

│

├── Krzysztof Stienss

│   ur. ok. 1790

│   Radomno

│   Eigenkäthner

│   × Ewa NN

│   │

│   ├── Ludwik Stienss

│   │   ur. 1821 Radomno

│   │   papiernik

│   │   właściciel papierni

│   │   Brodowe Łąki

│   │

│   ├── Adolf Stienss

│   │   czeladnik papierniczy

│   │

│   └── Karol Stiens

│       ur. ok. 1825

│       ?

│       być może tożsamy z Karolem Stienssem,

│       właścicielem papierni

│       w Brodowych Łąkach (1851)

│

├── Jan Krzysztof Stienss

│   † przed 1851

│   Konradswald (Koniecwałd), Prusy

│   × Ewa z Kaszubowskich (?)

│   │

│   └── Fryderyk Ludwik Stienss

│       ur. ok. 1819

│       papiernik

│       Brodowe Łąki

│       × 1851

│

└── Jan Stienss

    † przed 1851

    Chudek

    × Barbara NN

    │

    └── Ludwika Stienss

        ur. ok. 1817

        I mąż:

            Michał Grunwald

        II mąż (1851):

            Fryderyk Ludwik Stienss

Uwaga: Zachowane źródła nie pozwalają ustalić, czy rodziny Stienssów z Radomna, Konradswaldu i Chudka były ze sobą spokrewnione. Powyższy schemat przedstawia jedynie możliwe powiązania wynikające ze wspólnego nazwiska, zawodu oraz obecności w Brodowych Łąkach. Pewne są jedynie relacje rodzinne w obrębie każdej z trzech przedstawionych linii.