MAPA Z 1801

Plan melioracji terenów między Orzycem i Omulwią (1801)

Jesienią 1801 roku administracja pruska zleciła opracowanie szczegółowego planu sytuacyjnego obejmującego bagna, łąki i lasy położone między Orzycem i Omulwią na obszarze Urzędu Przasnyskiego. Dokument powstał zaledwie sześć lat po III rozbiorze Polski, kiedy ziemie te weszły w skład prowincji Prusy Nowowschodnie i zostały objęte nowym systemem zarządzania administracyjnego oraz gospodarczego.

Z zachowanego tytułu wynika, że mapa została sporządzona na potrzeby planowanych prac melioracyjnych. Nie była więc mapą ogólnogeograficzną ani wojskową, lecz specjalistycznym opracowaniem technicznym przygotowanym dla administracji państwowej. Wykonał ją Pauly, którego można z dużym prawdopodobieństwem utożsamić z Carlem Ludwigiem Paulym, pruskim inspektorem budownictwa wodnego. Dokument sporządzono na podstawie raportu radcy Kamery Wojenno-Domenalnej z 17 października 1801 roku, choć nazwisko tego urzędnika pozostaje niepewne z powodu trudności w odczycie rękopisu.

Mapa przedstawia doliny Orzyca i Omulwi jako jeden system hydrograficzny, ze szczególnym uwzględnieniem terenów podmokłych. Oprócz biegu obu rzek oznaczono rozległe bagna, mokradła, łąki, olsy oraz lasy liściaste i świerkowe. W kilku miejscach opisano również charakter siedlisk, między innymi mokradła porośnięte brzozami i olchami oraz rozległe mokradła i łąki określone nazwą Plottgewißna, prawdopodobnie nawiązującą do rzeki Płodownicy.

Równie szczegółowo przedstawiono sieć osadniczą i infrastrukturę gospodarczą. W dolinie Omulwi zaznaczono królewskie wsie Oborczyska, Kopaczyska, Brodowe Łąki, Zawady, Bandysie i Surowe, a także młyny w Oborczyskach i Brodowych Łąkach. Na obszarze między Omulwią i Orzycem oznaczono między innymi Bakułę, Ziomek i Błędowo, natomiast w dolinie Orzyca przedstawiono Drążewo z młynem i stawem młyńskim, Budy Przysieki, grunty należące do majątku Bartniki, Jednorożec oraz Pogorzel. Mapa wyraźnie rozróżnia dobra królewskie i szlacheckie, ukazując strukturę własnościową regionu na początku XIX wieku.

Dla badań nad dziejami Brodowych Łąk dokument ma szczególne znaczenie. Potwierdza funkcjonowanie miejscowości jako królewskiej osady z młynem wodnym już w 1801 roku, a więc w okresie poprzedzającym sporządzenie planu wsi z 1803 roku. Jednocześnie ukazuje Brodowe Łąki  jako część rozbudowanego systemu osadniczego i gospodarczego doliny Omulwi.